Tháng 7 vừa rồi, World Bank công bố báo cáo tác động của đại dịch Covid-19 tới nền kinh tế Việt Nam với tên gọi “Giai đoạn bình thường mới của Việt Nam sẽ như thế nào?” (What will be the new normal for Vietnam?). Trong bài viết này, ThinkZone sẽ vạch ra một số điểm then chốt từ báo cáo này, với kỳ vọng các doanh nghiệp từ đó có thể tìm ra những cơ hội phát triển cho mình trong giai đoạn mới.

 

Nguồn ảnh: World Bank

 

Bạn đọc tải báo cáo đầy đủ tại: https://bit.ly/ThenewnormalforVietnam 

 

I. TỔNG QUAN BÁO CÁO

Báo cáo “Giai đoạn bình thường mới của Việt Nam sẽ như thế nào?” của World Bank lần lượt đi qua các vấn đề sau (với góc nhìn kinh tế):

1. Tác động của Covid-19 trên toàn thế giới

2. Tác động của Covid-19 với kinh tế Việt Nam

3. Triển vọng phát triển kinh tế Việt Nam trong ngắn & trung hạn

4. Cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam trong tương lai tới

5. Giai đoạn bình thường mới của Việt Nam sẽ như thế nào?

* Báo cáo này nói về giai đoạn bùng phát và khống chế thành công đại dịch của Việt Nam tới tháng 7/2020, chưa bao hàm những diễn biến mới nhất của đợt bùng phát dịch mới đây.

 

Là một accelerator và VC đứng dưới góc độ của doanh nghiệp, ThinkZone sẽ tập trung phân tích mục 4 và 5 của báo cáo, bởi những insight thu được từ những mục này có thể đem lại nhiều cơ hội cho các startup và doanh nghiệp khai thác. Với các mục đầu tiên, ThinkZone sẽ tóm lược qua, còn phần phân tích sâu xin dành cho các nhà phân tích và hoạch định chính sách kinh tế.

 

II. TÁC ĐỘNG CỦA COVID TỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI

Trên thế giới

Covid-19 đã đẩy nền kinh tế thế giới vào tình trạng suy thoái nặng nề nhất trong 8 thập kỷ trở lại đây. GDP toàn cầu được dự đoán sẽ giảm 5.2% trong năm 2020 khi các hoạt động sản xuất, dịch vụ và giao thương bị đình trệ. Thế giới đã có hơn 10 triệu người mắc Covid, hơn nửa triệu sinh mạng mất đi, và con số này vẫn gia tăng hàng ngày.

Đằng sau sự đình trệ của nền kinh tế thế giới là sự suy thoái của mọi nền kinh tế trên Trái Đất này. Ngoại trừ Đông Á, mọi khu vực trên thế giới đều dự đoán tốc độ tăng trưởng GDP âm, với số lượng quốc gia có GDP tăng (dẫu ít) giảm từ 171 (năm 2019) xuống chỉ còn 57 quốc gia.

 

Tốc độ tăng trưởng GDP của một số quốc gia trên thế giới. Nguồn: World Bank.

 

Covid-19 được dự đoán sẽ đẩy hơn 71 triệu người vào tình trạng cực kỳ đói nghèo, với mức thu nhập trung bình dưới 1.9 USD/ ngày. Con số này có thể lên tới hơn 100 triệu người nếu đại dịch kéo dài, hoặc các gánh nặng tài chính gây ra các vụ vỡ nợ khổng lồ. 

Đứng trước nguy cơ này, các quốc gia trên thế giới đã không ngừng đưa ra các giải pháp “giải cứu” nền kinh tế, bên cạnh các giải pháp hạn chế dịch bệnh, như đảm bảo các dịch vụ cơ bản của đời sống xã hội, ổn định khu vực kinh tế tư nhân, giảm thuế, kích cầu, khuyến khích thành lập doanh nghiệp, đưa ra các gói hỗ trợ tài chính để giảm thiểu rủi ro vỡ nợ,... Những biện pháp này đang là đối trọng giảm thiểu thiệt hại cho nền kinh tế thế giới, và trong bối cảnh đại dịch vẫn diễn biến phức tạp trên toàn cầu, thật khó để dự đoán liệu nền kinh tế có thể hồi phục trở lại trong tương lai gần hay không.

 

Với Việt Nam

Trong đại dịch này, Việt Nam là một quốc gia khác biệt so với các quốc gia khác, và có thể được coi là một tấm gương để thế giới học hỏi vì những chính sách quyết đoán và hiệu quả để hạn chế dịch bệnh.

Như mọi quốc gia trên thế giới, Việt Nam sớm chịu ảnh hưởng bởi Covid khi giáp biên giới với tâm dịch Trung Quốc, và cũng phải cân nhắc việc đánh đổi giữa hạn chế dịch bệnh và đảm bảo phát triển kinh tế. Khi các quốc gia khác còn lưỡng lự, Việt Nam đã rất quyết đoán đưa hạn chế dịch bệnh lên làm ưu tiên hàng đầu. 

 

Nguồn ảnh: Internet

 

Những biện pháp này bao gồm xây dựng tuyến truyền thông minh bạch, rõ ràng để cập nhật thông tin dịch và xây dựng ý thức phòng tránh, nghiên cứu bộ kit xét nghiệm nhanh, khoanh vùng cách ly, theo dõi lịch trình các ca bệnh, hạn chế tụ tập đông người, và quyết đoán thực hiện giãn cách xã hội khi cần thiết.

Những hành động này, dẫu phải đánh đổi bởi lợi ích kinh tế ngắn hạn, nhưng lại có thể rút ngắn thời gian cần thiết để khống chế đại dịch, phục vụ cho lợi ích kinh tế dài hạn. Cụ thể, GDP của Việt Nam trong Quý I, 2020 đạt mức thấp nhất trong 3 thập kỷ vừa qua; hàng ngàn doanh nghiệp bị ảnh hưởng hoặc thậm chí đóng cửa do dịch.

 

Tốc độ tăng trưởng GDP theo quý của Việt Nam. Nguồn ảnh: World Bank.

 

Tuy nhiên, với những chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa phù hợp của chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, nền kinh tế Việt Nam đã thể hiện rõ tính kiên cường của mình. Các chính sách giảm thuế và hỗ trợ tài chính giúp các doanh nghiệp có thể cầm cự qua thời kỳ khủng hoảng. Với nguồn dự trữ lớn trong ngân khố quốc gia, chính phủ có thể chủ động và ngay lập tức thực hiện các chính sách tài khóa mở rộng để kích cầu trong nền kinh tế.

World Bank cũng đề xuất các chiến lược thúc đẩy sự hồi phục của nền kinh tế trong thời gian tới bao gồm:

➤ Mở cửa giao thương với các quốc gia khác trên thế giới.

➤ Đẩy nhanh tiến độ giải ngân và hoàn thành các dự án đã được chính phủ phê duyệt.

➤ Hỗ trợ hơn nữa khu vực kinh tế tư nhân, tập trung vào các doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề bởi Covid như hàng không, du lịch.

Với những chính sách phù hợp, Việt Nam dự đoán GDP của cả năm 2020 vẫn sẽ đạt mức tăng trưởng dương là 2.8%, và đạt 6.8% vào năm 2021. 

 

III. GIAI ĐOẠN BÌNH THƯỜNG MỚI Ở VIỆT NAM, VÀ NHỮNG CƠ HỘI MỚI CHO DOANH NGHIỆP

1. Báo cáo nói lên điều gì?

Các báo cáo sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu chúng ta không thể rút ra được điều gì đó để hành động. Các báo cáo từ những đơn vị uy tín, như World Bank, chính là sự xác nhận cho những giả định (assumption) của ta, giúp ta có cơ sở và tự tin hơn trong quá trình hiện thực hóa những kế hoạch của mình.

Nhân vật Petyr Baelish “Littlefinger” trong Game of Thrones có câu nói: “Chaos is a ladder” (“Hỗn loạn chính là cơ hội để leo lên”). Sự bùng phát của Covid có thể được coi như một cuộc “sàng lọc tự nhiên”, khốc liệt và bất ngờ, khiến nhiều doanh nghiệp yếu sẽ sớm bị loại khỏi cuộc chơi, còn những cái tên kịp thời thích ứng và nắm bắt cơ hội sẽ tồn tại và vươn lên dẫn đầu.

 

 

Không khó để nhận thấy cuộc sống hàng ngày ở Việt Nam đã thay đổi đáng kể so với trước đại dịch. Những xu hướng sinh hoạt, tiêu dùng, quan niệm mới đều kéo theo những cơ hội cho các sản phẩm/ dịch vụ mới khai thác.

 

Theo báo cáo của World Bank, Covid đã hình thành nên 3 xu hướng chính:

Nhu cầu đối với giao thương quốc tế: Sự đình trệ trong giao thương quốc tế trong thời gian qua đã dẫn đến sự thiếu hụt của một số sản phẩm nhập khẩu. Do đó khi đại dịch đã qua, nhu cầu cho các mặt hàng này sẽ tăng lên đột biến (xu hướng tiêu dùng bù).

➤ Nhu cầu đối với thương mại điện tử và các dịch vụ không tiếp xúc (contact-free): Đây là hệ quả dễ hiểu trong thời kỳ giãn cách xã hội.

➤ Quan niệm mới của con người về các giá trị sống: Trong thời kỳ loạn lạc (chiến tranh, thiên tai,...), con người ắt sẽ coi trọng giá trị của cuộc sống hơn. Hệ quả là nhu cầu cho các dịch vụ bảo hiểm, chăm sóc sức khỏe sẽ gia tăng, hay sự chuyển dịch sang lối sống lành mạnh, thân thiện với môi trường.

 

2. Thực tiễn nói lên điều gì? Các doanh nghiệp đã nắm lấy cơ hội mới như thế nào?

Như đã nói ở trên, mọi xu hướng mới đều đi kèm với cơ hội mới. Còn việc nhìn thấy cơ hội gì còn tùy thuộc vào mỗi người. Hãy cùng ThinkZone điểm lại một số lĩnh vực mà các doanh nghiệp đã linh hoạt nắm bắt cơ hội để phát triển trong thời gian qua.

 

LĨNH VỰC HEALTHCARE

Đây có lẽ là lĩnh vực dễ nhận thấy nhất. Đại dịch đánh đúng vào nhu cầu an toàn của con người, là tầng thứ 2 trong tháp nhu cầu Maslow, nên không khó để thấy nhu cầu thị trường cho các sản phẩm chăm sóc sức khỏe lớn như thế nào. Nhu cầu này lớn đến nỗi nhà nước đã buộc phải can thiệp để đảm bảo lợi ích của người mua, khi cung thì ít, mà cầu thì lại quá lớn (tiêu biểu là tình trạng giá khẩu trang bị đội lên hàng chục lần).

 

Nguồn ảnh: Internet

 

Khẩu trang, nước rửa tay là các sản phẩm nổi bật để ví dụ cho sự tăng trưởng trong ngày này. Bên cạnh đó, các sản phẩm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe trực tuyến cũng có cơ hội tăng trưởng.

 

ĐÒN BẨY CHO CHUYỂN ĐỔI SỐ

Chỉ thị cách ly xã hội buộc các doanh nghiệp phải áp dụng các chính sách làm việc từ xa (remote working), đây cũng chính là đòn bẩy thúc đẩy hàng loạt các giải pháp làm việc online, từ e-meeting, e-seminar tới e-sales và e-marketing. 

Như một hệ quả, các nền tảng trước đây vốn được coi là chỉ phục vụ một thị trường ngách không lớn, giờ bỗng dưng đạt mức tăng trưởng người dùng khổng lồ. Google meet, Zoom, Microsoft team,... là những ví dụ điển hình.

 

Nguồn ảnh: Internet

 

Khi mà trước đây, mọi người còn nghi ngại bởi những bất tiện khi họp hay gặp mặt online, thì giờ đây, người ta đã dần quen với các kênh làm việc này. Và với lượng tăng trưởng người dùng gần đây, các nền tảng này càng có thêm nguồn lực để nâng cao hơn nữa trải nghiệm người dùng, khiến nhiều công việc vốn thường được thực hiện offline giờ có thể được thực hiện online. 

Sự nổi lên của công nghệ 5G cũng góp phần thúc đẩy hơn nữa xu hướng này. Do đó, có thể dự đoán rằng những nền tảng này sẽ còn tiếp tục phát triển trong thời gian tới.

Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đi kèm với những lo ngại mới về vấn đề bảo mật dữ liệu, tính ổn định của đường truyền, và khả năng của băng thông. Trước những nhu cầu mới nảy sinh này, các công ty mang đến giải pháp về bảo mật hay hạ tầng công nghệ sẽ có tiềm năng để phát triển.

 

Nguồn ảnh: Internet

 

Chuyển đổi số cũng được thể hiện rất rõ ràng trong lĩnh vực giáo dục. Quãng thời gian các trường học phải đóng cửa đã khiến hầu hết ngành giáo dục phải đẩy lên các kênh online. Người dùng buộc phải khám phá và trải nghiệm các công cụ e-learning, và dần hình thành thói quen sử dụng, và khả năng cao sẽ còn tiếp tục sử dụng chúng trong thời gian tới. Đi kèm với đó, các công cụ hỗ trợ xây dựng bài giảng trực tuyến cũng sẽ đạt mức tăng trưởng lớn.

Không dừng lại ở đó, nhu cầu cho các sản phẩm/ dịch vụ Digital healthcare, Telemedicine cũng tăng mạnh, kéo theo đó là sự hình thành và phát triển của nhiều doanh nghiệp mới giải quyết nhu cầu này.

 

CÁC GIẢI PHÁP CHO NHU CẦU GIẢI TRÍ VÀ LÀM VIỆC TẠI NHÀ

Như một hệ quả của xu hướng work from home và chiến dịch “ở nhà vì cộng đồng”, các sản phẩm dịch vụ phục vụ nhu cầu giải trí tại nhà cũng tăng trưởng. Đại diện nổi bật trong nhóm này là các nền tảng video streaming (nổi nhất là TikTok), chia sẻ phim (như Netflix, hay thậm chí là Pornhub), và e-sport. Ngoài ra, người dùng cũng có nhu cầu chăm chút cho không gian làm việc tại nhà hơn, tạo nên nhu cầu cho các sản phẩm tiện ích gia đình.

 

E-COMMERCE VÀ CÁC MÔ HÌNH KINH DOANH BỔ TRỢ CHO E-COMMERCE

Một trong những ngành chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian qua, và cả sắp tới, chính là e-commerce. Dù thị trường e-commerce ở Việt Nam vẫn được đánh giá là khá năng động, nhưng Covid-19 còn đẩy mạnh sự năng động đó hơn nữa. Vốn không được quá chú trọng ở Việt Nam, nhưng e-commerce dành cho thực phẩm tươi sống đã tăng trưởng mạnh mẽ trong mùa dịch khi người dân phải hạn chế đến các chợ/ siêu thị để mua thực phẩm. FoodHub, startup cung cấp thực phẩm sạch tại nhà đã nhận đầu tư từ ThinkZone, đạt mức tăng trưởng người dùng gấp hơn 3 lần trong mùa dịch vừa qua.

 

Nguồn ảnh: iThink Logistics

 

E-commerce phát triển còn kéo theo sự phát triển của rất nhiều mô hình kinh doanh bổ trợ cho e-commerce, tiêu biểu là các công ty xây dựng nên chuỗi cung ứng, từ 1st-mile đến last-mile delivery. Sự tăng trưởng mạnh mẽ về số lượng đơn hàng online cũng tạo nhu cầu cho các sản phẩm phục vụ thanh toán trực tuyến như ví điện tự, hóa đơn điện tử.



V. TỔNG KẾT

Trên đây là những phân tích và tổng hợp của ThinkZone dựa trên báo cáo “Giai đoạn bình thường mới của Việt Nam sẽ như thế nào?”. Với tinh thần “trong mọi khủng hoảng luôn tồn tại cơ hội”, các doanh nghiệp cần có cái nhìn mở và lối suy nghĩ linh hoạt, tập trung vào xu hướng thị trường để có thể nắm bắt cơ hội phát triển trong giai đoạn mới.

ThinkZone Accelerator is an acceleration program that supports Vietnamese startups in the stage of product-market fit validation. We support potential startups through practical activities including investing, coaching, mentoring, alongside comprehensive supporting packages from our partner network.

To join ThinkZone Accelerator Batch 3, please send your pitch deck to our email [email protected].

Learn more about our program at ThinkZone Fanpage
ThinkZone Accelerator – Scaling up in the new normal.